Back

สารกำจัดแมลงแต่ละตัว ทำงานอย่างไร?

        ในการเกษตรยุคใหม่ การควบคุมศัตรูพืชไม่ได้วัดกันที่ความเร็วในการทำให้แมลงตายเพียงอย่างเดียว แต่คือการบริหารจัดการเทคโนโลยีเพื่อรักษาประสิทธิภาพของสารเคมีให้ยาวนานที่สุด หัวใจสำคัญของเรื่องนี้คือการเข้าใจ กลไกการออกฤทธิ์ เพื่อป้องกัน "แมลงดื้อยา" ที่บั่นทอนรายได้ของเกษตรกรทั่วโลก 


ทำไมเราต้องรู้จัก IRAC และ Mode of Action (MoA)?

    Insecticide Resistance Action Committee หรือ IRAC คือหน่วยงานสากลที่จัดทำระบบจำแนกกลุ่มสารกำจัดแมลงตามกลไกการออกฤทธิ์แทนการแบ่งตามโครงสร้างทางเคมีแบบเดิม เพื่อให้เกษตรกรสลับกลุ่มสารได้อย่างถูกต้อง


Mode of Action (MoA) 

    คือกลไกการออกฤทธิ์ ที่ถูกจำแนกโดย IRAC โดยแบ่งเป็น 6 แบบ ตามการออกฤทธิ์ต่อระบบต่างๆของแมลงประกอบด้วย

        - ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทและกล้ามเนื้อ

        - ออกฤทธิ์รบกวนการเจริญเติบโตและพัฒนาการ

        - ออกฤทธิ์ต่อระบบหายใจและการสร้างพลังงาน

        - ออกฤทธิ์ต่อระบบทางเดินอาหาร

        - ออกฤทธิ์ยับยั้งโปรตีน

        - ไม่ทราบ หรือ ไม่เฉพาะเจาะจง




1. ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทและกล้ามเนื้อ 
    สารกำจัดแมลงส่วนใหญ่จะอยู่ในกลุ่มนี้ เนื่องจากมีการออกฤทธิ์ที่รวดเร็ว และถูกใช้บ่อยที่สุด สารกลุ่มนี้จะเข้าไปรบกวนการส่งสัญญาณไฟฟ้าหรือสารเคมีในระบบประสาทของแมลง หรือรบกวนการหดตัวของกล้ามเนื้อ
ได้แก่ กลุ่ม1, กลุ่ม2, กลุ่ม3, กลุ่ม4, กลุ่ม5, กลุ่ม6 ,กลุ่ม9 ,กลุ่ม14, กลุ่ม19, กลุ่ม22, กลุ่ม28, กลุ่ม29, กลุ่ม30, กลุ่ม32, กลุ่ม33, กลุ่ม36 และ กลุ่ม37

รายละเอียด


2. ออกฤทธิ์รบกวนการเจริญเติบโตและพัฒนาการ
    สารกลุ่มนี้ ออกฤทธิ์เฉพาะเจาะจงกับกระบวนการที่มีแค่ในแมลง เช่น การลอกคราบ หรือการเปลี่ยนรูปร่าง มักจะได้ผลดีกับแมลงในระยะตัวหนอนหรือตัวอ่อน มากกว่าแมลงตัวเต็มวัย
ได้แก่ กลุ่ม7, กลุ่ม10, กลุ่ม15, กลุ่ม16, กลุ่ม17, กลุ่ม18 และ กลุ่ม23



3. ออกฤทธิ์ต่อระบบหายใจและการสร้างพลังงาน
    สารจะเข้าไปขัดขวางระบบการหายใจระดับเซลล์ (ในไมโทคอนเดรีย) ซึ่งเป็นแหล่งผลิตพลังงาน (ATP) ของแมลง 
ได้แก่ กลุ่ม12, กลุ่ม13, กลุ่ม20, กลุ่ม21, กลุ่ม24, กลุ่ม25, กลุ่ม34

รายละเอียด

4. ออกฤทธิ์ต่อระบบทางเดินอาหาร
สารกลุ่มนี้มักต้องอาศัย "การกิน" เข้าไปเป็นหลัก เมื่อสารเข้าไปถึงลำไส้ส่วนกลาง (Midgut) ของแมลง สภาพความเป็นด่างในลำไส้จะกระตุ้นให้สารออกฤทธิ์ 
ได้แก่ กลุ่ม 11

รายละเอียด

5. ออกฤทธิ์ยับยั้งโปรตีน 
เข้าไปแทรกแซง จับตัว หรือยับยั้งการทำงานของโปรตีนและเอนไซม์จำเพาะที่เป็นตัวเร่งปฏิกิริยาสำคัญในกระบวนการเมตาบอลิซึมของแมลง (เช่น การสร้างไขมัน หรือโปรตีนขนส่งต่างๆ) 
ได้แก่ กลุ่ม 35
รายละเอียด

6. ไม่ทราบ หรือ ไม่เฉพาะเจาะจง 
กลุ่มนี้รวมถึงสารกำจัดแมลงที่นักวิทยาศาสตร์ยังไม่ทราบกลไกการออกฤทธิ์ที่แน่ชัด หรือทำลายหลายส่วนพร้อมกัน




แหล่งข้อมูลที่ใช้อ้างอิง

   - IRAC mode of action classification online